Per 1 januari 2027 treedt de Wet handhaving sociale zekerheid in werking. Deze wet sluit aan bij de eerder ingezette koers van de Participatiewet in Balans en brengt een belangrijke verandering met zich mee voor mensen met een bijstandsuitkering.
Gemeenten krijgen namelijk meer ruimte om maatwerk toe te passen wanneer zij beoordelen of een maatregel, boete of terugvordering moet worden opgelegd. Daardoor ontstaan ook meer mogelijkheden om met succes bezwaar te maken tegen een besluit over bijstand.
Hoe werkt de Participatiewet nu?
De Participatiewet bevat uitgebreide regels over de rechten en plichten van mensen met een bijstandsuitkering. Wanneer de gemeente van oordeel is dat iemand een verplichting niet is nagekomen, leidt dat onder de huidige wetgeving doorgaans tot een maatregel, een boete of een terugvordering.
De huidige wet geeft de gemeente weinig ruimte om rekening te houden met de persoonlijke situatie van de burger. Ook wanneer iemand geen verkeerde bedoelingen had of een fout uit onwetendheid of vergissing heeft gemaakt, leidt dat toch vaak tot een zware financiële of juridische consequentie voor de uitkering.
Wat verandert er vanaf 2027?
Met de nieuwe wet krijgt de gemeente meer ruimte om naar de individuele situatie te kijken voordat zij een besluit neemt over de bijstand.
Bij een beslissing moet de gemeente onder meer rekening houden met:
- de ernst van de overtreding;
- de vraag in hoeverre iemand daarvan een verwijt kan worden gemaakt;
- de persoonlijke omstandigheden;
- de vraag of de gemeente zelf heeft bijgedragen aan het ontstaan van de situatie.
Daarnaast wordt het zogenoemde vergisrecht ingevoerd. Het uitgangspunt daarvan is dat iemand die te goeder trouw een eenmalige vergissing maakt, niet automatisch met een boete of andere sanctie hoeft te worden geconfronteerd.
Meer beleidsvrijheid voor de gemeente
Met de nieuwe Wet handhaving sociale zekerheid krijgt de gemeente vanaf 1 januari 2027 meer beleidsvrijheid. Dat betekent niet dat gemeenten zomaar kunnen beslissen wat zij willen.
Juist doordat de gemeente meer ruimte krijgt om een eigen afweging te maken, zal zij ook beter moeten uitleggen waarom in een concreet geval een maatregel, boete of terugvordering wordt opgelegd. De gemeente zal moeten motiveren welke persoonlijke omstandigheden zijn meegewogen, welke afweging is gemaakt en waarom toch voor een sanctie is gekozen.
Dat biedt ruimere mogelijkheden om met kans van slagen bezwaar te maken wanneer de gemeente toch een maatregel of sanctie oplegt in een bijstandssituatie.
Bezwaar kan bijvoorbeeld kans van slagen hebben wanneer de gemeente onvoldoende onderzoek heeft gedaan, belangrijke persoonlijke omstandigheden of de redenen voor de overtreding niet heeft meegewogen in de beslissing of onvoldoende uitlegt (motiveert) waarom een maatregel in de individuele situatie redelijk is.
Ook het handelen van de gemeente zelf wordt belangrijk
Een opvallende wijziging is dat ook het handelen van de gemeente zelf nadrukkelijk onderdeel wordt van de beoordeling.
Wanneer onduidelijke informatie, onjuiste voorlichting of verkeerd of verwarrend handelen van de gemeente hebben bijgedragen aan het ontstaan van de situatie, moet de gemeente dat meenemen bij haar besluit over de bijstandsuitkering. Ook dat geeft meer mogelijkheden voor een succesvol bezwaar tegen een besluit over de bijstand vanaf 2027.
Meer mogelijkheden voor bezwaar tegen een besluit over de bijstand
Door de nieuwe wet komt de nadruk meer te liggen op de persoonlijke situatie van de burger en op de vraag of de gemeente, gelet op alle persoonlijke omstandigheden, in redelijkheid tot haar beslissing heeft kunnen komen.
Daardoor ontstaan meer mogelijkheden om met succes bezwaar te maken tegen een besluit over de bijstand, bijvoorbeeld wanneer de gemeente onvoldoende rekening heeft gehouden met de individuele omstandigheden.